स्मृतीमा बालापनः गाँउबाट हराएको मान्छे

यो कविता मैले मेरो पहिलो ब्लगिङ यात्राको रुपमा मिति २०६९ साल फागुन १५ गते (मेरो जन्मदिन कै दिन) पहिलो पोस्टको रुपमा प्रकाशन गरेको थिए । भलै यो कविता मेरो सिकाइ चरणकै थियो, तर पनि मलाइ मेरो बालापन, मेरो गाँउले जीवन, म भित्रको गाँउ प्रेम, म भित्रको प्रकृति प्रेम, म भित्रको आध्यात्मिक अनुराग, म भित्रको सांस्कृतिक चेत र मेरो कवि मनको शुरुवाती प्रयासहरुलाइ यो कविताले छर्लंग पारेको भएर मलाई यो कविता सधैं सधैं विशेष, खास र अर्थपूर्ण लाग्छ । त्यसैले गर्दा अठार बिस वर्षमा लेखिएको यो कविता आज ३४ वर्षमा पुनः पढ्न, मनन गर्न र साझा गर्न मन लागेर यहाँ पुनः प्रकाशन गरें । 

---

आजको दिन मेरो जीवनको ब्लगिङ यात्राको शुरूवाती पहिलो दिन । मिति २०६९ साल फागुन १५ गते मेरो जन्मदिन कै दिन surprisingly मेरो नामको डोमेन www.bhimprasad.com.np नेपाल सरकारको डाटाबेसमा सफलतापूर्वक दर्ता भएर मैले आफैले डिजाइन गरेको ब्लगसाइटमा यो पहिलो ब्लग साझा गर्न पाउँदा मलाई बहुत खुशी लागेको छ । आजको आजै तात्तातै खासै केहि लेख्ने कुरा भेटीन । म एक कवि मनको विद्यार्थी भएको हुनाले यहाँहरू सामु मैले गत दशैमा गाँउ गएको बेलामा गाउँ घरको भीरपाखामा बाख्रा चराउन जादा रचना गरेको एक कविता प्रस्तुत गर्दै छु ! 

"स्मृतीमा बालापनः गाँउबाट हराएको मान्छे"

आज म गाँउमा छु । 

धेरै वर्ष पछि आज म, 

पुनः गोठालो आएको छु ।

बचपनमा घरबनाइ खेलेको ती ढुङ्गा-माटोहरू,

लहरा समातेर पीङखेलेको त्यो रिफेल चौतारो,

त्यो ढकाल चौतारो, त्यो मास्लो चौतारो;

स्कुलबाट भागी भागी पौडी खेल्ने बुडी गंगाको त्यो खाडी,

र सिङखोलाको त्यो दुईकापे हाँडे रूवा,

डन्डिबियो खेल्ने ती निस्नेखेतको खलेगरा,

मोजामा कोदोको भुस कोचेर 

फुटबल खेलेका टारका ती ठुला गराहरू, 

दिदीबैनिसग खुट्टी र गट्टा खेलेका ती आँगनहरू,

खोपी, ढ्याक र गुच्चा खेलेका घरका ती कर्साहरू, 

लुकी र ढ्यापलगाइ खेलेका गाँउका ती गल्लीहरू,

हाफछुट्टीमा चुङ्गी र भालेजुदाइ खेल्ने डाँडास्कुलको त्यो चौर,

सबै सबै यथावथ रहेछ, मलाई सम्झिरहेको रहेछ ।

मलाइ पर्खिबसेको रहेछ ।

लोक भाकाहाल्दै, सिटी बजाउदै, पात बजाउदै, 

घाँस दाउरा र गोठालो गरेका ती छत्यौनपाखा र निस्नेका भीरहरू,

अनि, मेलापात गरेका ती खेत खलियानहरू, 

सिम्लेखेत, चालिसे खेत, निस्ने खेत, टार खेत,

सबै सबै, जस्ताको तस्तै मलाई कुरीरहेका रहेछन । 

बादर लखट्ने टारी र ठुलटारखोला अझैं पनि छदै छ रहेछ ।

गाउबेसी, उकाली वराली, अझैपनि रहेछ ।

वायखोलाका एैसेलुका झ्याङहरू, खाडीका बयरघारी, 

सानटारखोलाको अमराका रूखहरू, 

र नीस्नेभीरको अमला र भलायोहरू, 

अझैपनि फलिरहेकै रहेछन ।

असार लागेपछि हामीले हल्लाउने-

त्यो बम्बै आपको रूख, केरकाली आपको रूख, 

र, त्यो लोहोरे आपको रूखहरूले अझैपनि फल दिईरहेको रहेछ ।

काफल पाक्न थालेपछि

काफल पाक्यो काफल पाक्यो भनेर

वियोगमा कराउने चरा, अहिले पनि कराईरहने रहेछ ।

कोइली चरीले अहिले पनि विरहको भाका गाईरहने रहिछिन ।

ढुकुरका जोडीहरू त्यो बुडो दबदबेको रूखको हाँगामा बसेर, 

प्रेमालाप गरिरहने रहेछन अझैपनि ।

विहान गाँउबासीलाइ सुर्योदयसै उठाउन "कुखुरी-काँ" 

कराउन छाडेको रहेनछ कुखुराको भालेले पनि ।

बचपनमा हामीले चोरी खाने गरेको कुमारघरको भोगटे,

गोपाल काकाको बारीको निबुवा र उखु, ठुलबाको बारीको काक्रो,

र सराई काकाको खेतको बेलाउती अझैपनि फरिलहेकै रहेछ ।

हामीले खोतली खोतली खाने, 

अर्चलेको खनायो, चालिसे खेतको बुडो खनायो, 

अझैपनि फलिरहेकै रहेछन ।

जिब्रो कालो न कालो हुनेगरी

हामिले बच्पनमा खाने कालीअँगेरी, 

अझैपनि पाखाभरी फलिरहेका रहेछन ।

मंसिरमा धानको कुनियोको शिरमा चढाउने 

लालुपातेफुल अझैपनि फुलिरहेकै रहेछ ।

हरेक अनाज रोप्ने बेलामा र भित्राउने बेलामा 

श्रद्दाले पहिलो भाग चढाउने गरेको

चालिसेको भुमे, निस्नेको भुमे,

र सिम्लेको भुमे अझैपनि रहिरहेछ ।

स्कुलबाट फर्कियपछिको हाम्रो खाजा 

केराको पातमा हालेको कोदोको रोटी,

अझैपनि पाक्ने रहेछ गाँउमा ।

मोही र भुटेको मकैभटमास खाजा चलन 

अझै पनि रहिहेछ गाँउमा ।

पन्ध्र असारमा खाने दहि चिउरा, साउनमा खाने खिर, 

तीजमा खाने दर, दशैमा खाने मासु चिउरा,

तीहारमा खाने झिलाय र रोटी, न्वागीमा खाने दहिचामल, 

पन्ध्र पुसमा खाने लट्टे, माघमा खाने खित्रो र तरूल, 

अनि फागुनको भाङ र धुनी चलन अझैपनि रहिरहेछ ।

सबै सबैलाइ, 

म जिउदै छ वा मरिसक्याे, थाहा छैन,

म फर्किन्छ वा फर्किदैन, थाहा छैन ।

तर, यी सबै सबै धैर्यपूर्वक मलाई पर्खिएर बसिरहेका रहेछन ।

ती सालका रूखहरू, ती पहरोहरू, ती भीरहरू, ती पाखाहरू,

ती खोलाहरू, ती चौतारीहरू, ती गराहरू, ती फाटहरू, 

त्यो बुडीगण्डकी, त्यो वायखोला, त्यो सिंगखोला,

धापिएको बेला आँतै शितल गराउने बाँसझ्याङको त्यो चिसो पनी,

तीनिहरू सबै सबै कति सौम्य र धैर्य !

मलाई कुरेर बसिरहेका रहेछन।

तर, म कति बैगुनी? 

आमाको गुन बिर्सियर 

बाहिर बाहिर चारी हिड्ने ?

संसारको भोगमा रमाइहिँड्ने ?

सान्सारिक भोगमा जति जति डुबे पनि

कहिल्यै तृप्त भएर आमाको काँखमा नफर्किने

सधै सधै अरूकै दास भएर रमाइरहने, 

हेर्नुस त, म कति बैगुनी ।

म गाँउ छाडेर काठमाडौं गएपछि,

मैले हेरीरहेको छु, मैले देखिरहेको छु,

र, मैले महसुस गरिरहेको छु-

काठमाडौंका कयौं चौरहरू मासिय, 

कयौं रूखबोटबिरूवा मासिय, 

कयौं कुलो र खोलाहरू मासिय,

कयौं फाल्सा, हिटी र धाराहरू मासिय,

कयौं पोखरीहरू मासिय,

कयौं गल्लिहरू मासिय, 

कयौं बाटोहरू मासिय,

कयौं जग्गाहरू मासिय,

केवल कंक्रिटका ठुला ठुला घरहरू

थपिएको थपियै छन,

जहाँ कोठाहरू त जोडिएको छ

तर कोठाको हरेक भित्ताले,

पल्लो कोठाको छिमेकीसँग 

मन जोडिन छेकिदिएको जस्तो, 

कसैको वास्ता बेस्ता नहुने ।

खासमा भन्नुपर्दा, 

कंक्रिट नै कंक्रिटको मरूभुमी रहेछ काठमाडौं, 

न मिठो खाने पानि छ, न सास फेर्न स्वच्छ हावा छ,

धुलो र धुवामा निसास्सियर पनि, 

हेर्नुस त, त्याँही रमाएर बसिरहेको म ।

उफ,

एकफेर सोचिल्याउला त

स्वर्ग भनेको त गाउँ नै पो रहेछ । 

तर, मलाइ थाहा छ-

सबैको भागमा,

स्वर्गको बास कहाँ लेखेको हुनेरहेछ र !

© SatBhim Adhya

Share:

Read More

Economic Inequality, Inflation and the Right to Food: A Human Rights Perspective

In recent years, one serious issue is clearly visible in our country- prices of daily food items are continuously increasing, but income of common people is not increasing in the same way. This situation is creating a big gap between rich and poor. As a result, many people are struggling even to manage basic food for their family. This is not only an economic problem. It is also a human rights issue. The right to food is a basic human right, but due to rising inequality and inflation, many people are being indirectly denied this right. Therefore, it is important to understand how economic inequality and market forces are affecting the right to food in our society.

In our society, economic inequality, I mean unequal distribution of income and wealth among people is increasing day by day. Some people are becoming richer, while many others are finding it harder to survive. This inequality is not only about money. It also affects access to education, health services and other opportunities. People with low income have limited choices in life. They cannot invest in good nutrition, proper healthcare and quality education. So, when inequality becomes high, it creates an unfair system where some people live with abundance, while others struggle for basic needs like food. This condition directly challenges the universal principle of equal human dignity.

Nowadays, almost everyone clearly knows that inflation is an increase in the prices of goods and services as the prices of rice, oil, vegetables, pulses and other daily food items have increased significantly in recent years in Nepal. However, the income of most people, especially daily wage workers, farmers and low-salary employees has not increased accordingly. Due to this, people’s purchasing power is decreasing. Even if they earn the same amount of money as before, they can buy less food than before. Families are forced to reduce the quantity and quality of food. Some may skip meals, while others may shift to less nutritious food options. This situation is more serious in low-income rural and urban families. Unfortunately they are helpless, as they have no control over it. Therefore, inflation is not just a number in economic reports, it directly affecting the stomach of people. 

According to the principle of the right to food, every person should have physical and economic access to sufficient, safe and nutritious food at all times. It is recognized as a fundamental human right in international frameworks and also in our national commitments. However, in reality, many people are unable to realize this right. When a family cannot afford basic food due to high prices and low income, their right to food is violated, not directly by law, but indirectly by the system. As Food is not a luxury item, it is essential for survival, health and human dignity. If a person is hungry, they cannot live a productive and meaningful life.

Economic inequality and inflation are deeply connected to food insecurity. When inequality is high, a large portion of the population already has low income. When inflation rises, these people are hit the hardest. Rich people can still afford food even if prices increase. But poor people have to struggle. This creates a situation where the same market system benefits some people while harming others. Market forces alone cannot ensure fairness. The idea that “market will adjust everything” does not work in reality for basic human needs like food. When food becomes expensive, it is not just a market outcome, it becomes a human rights concern. In this way, inequality and inflation together create a cycle where poor people become poorer and more vulnerable to hunger.

Addressing this issue is becoming increasingly important in a country like Nepal, where a large portion of the the population continues to struggle with poverty and basic survival. Many families depend on remittances, daily wages, subsistence or small-scale agriculture. Their income is not stable. At the same time, market prices are continuously increasing. And, urban areas are also facing high living costs. Rent, transportation and food prices are rising. Not only lower-class families but middle-class families are also feeling pressure in Nepal.

In rural areas, although some farmers produce food, they still face challenges like low productivity, lack of market access and climate-related problems. As a result, even farmers are not fully food secure. This shows that the problem is not only production, but also distribution, affordability and inequality. If development only focuses on economic growth and ignores inequality, then such problems will continue. Growth without fairness cannot ensure human rights. Therefore, government policies should focus on protecting vulnerable groups. This can include price control mechanisms, food subsidies, social protection mechanism/programs and support for local agriculture.

There is also a need to strengthen systems that ensure fair wages and income opportunities. When people have stable income, they can better handle inflation. Development should not only be about increasing GDP. It should be about improving the quality of life and ensuring that basic rights like food are accessible to all. 

Overall, economic inequality and inflation are not just economic issues, they are deeply connected to human rights. When people cannot afford food, their basic right to live with dignity is affected. In a society where some people waste food and others sleep hungry, there is a serious imbalance. This imbalance is not natural, it is created by government led market systems and policies that fail to ensure fairness. Therefore, it is important to view the right to food not just as a charity issue, but as a matter of justice and human rights. Only then can we move towards a more equal and fair society.

Reference:
United Nations. (1999). The right to adequate food (Article 11). Committee on Economic, Social and Cultural Rights, General Comment No. 12.
Sen, A. (1999). Development as freedom. New York: Alfred A. Knopf.
World Bank. (2023). Nepal development update: Restoring export competitiveness. Washington, DC: World Bank.

Share:

Read More

हर्षोल्लासपूर्ण अन्नप्राशन समारोह

२०८२ साल चैत्र ६ गते शुक्रबारको दिन हाम्रो परिवारका लागि अत्यन्तै विशेष, स्मरणीय र हर्षोल्लासपूर्ण रह्यो । यस दिन प्रिय भतिज (दाइको छोरा) को भातखुवाइ अर्थात् अन्नप्राशन समारोह अत्यन्त श्रद्धा, खुशीयाली, माया र उत्साहका साथ सम्पन्न गरियो । यस शुभ अवसरमा हाम्रो सम्पूर्ण परिवार—आमा, म, मेरी जीवनसंगीनी कमला, दाइ, भाउजु, दाइकी छोरी लगायत नजिकका आफन्तजन र इष्टमित्रहरूको उपस्थितिले वातावरण अझै रमाइलो, खास र आत्मीय भएको थियो । सानो बाबुलाई पहिलो पटक अन्न खुवाउने यो पवित्र संस्कार केवल परम्परा मात्र नभई परिवारका सबै सदस्यहरूलाई एकताबद्ध गर्ने, माया साट्ने र खुशी बाँड्ने सुन्दर अवसर पनि हो । रंगीन सजावट, हर्षोल्लास, शुभकामना र सबैको अनुहारमा देखिएको खुशीले यो दिनलाई झन् अविस्मरणीय बनाएको थियो । विशेषगरी भतिजको अनुहारमा देखिएको मासुम मुस्कानले सबैको मन जितेको थियो । यस्ता पारिवारिक जमघटका क्षणहरू जीवनका अमूल्य सम्पत्ति हुन जसले आपसी सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाउँदै भविष्यका लागि मिठा सम्झनाहरू साँची राख्नेछन भन्ने सत्यलाइ आत्मसाथ गर्दै यस खुसीको क्षणलाई हामीले यादगार पलहरूको रूपमा स्मृतिको पानामा सझाएर राख्ने निधो गर्यौ ।

---

---

---

---

Share:

Read More

आनन्दमय जीवन जिउने सात सूत्र

जीवनलाई सहज, सरल, सन्तुलित र अर्थपूर्ण बनाउने प्रयासमा हामी प्रायः बाहिरी उपलब्धि, सफलता र व्यस्ततालाई मात्र प्राथमिकता दिन्छौं । तर वास्तविक शान्ति र सन्तुष्टि भने भित्रबाट सुरु हुन्छ । हाम्रो सोच, विचार, व्यवहार र चेतनाबाट । जीवनका साना तर गहिरा अभ्यासहरूले हाम्रो दिनचर्यालाई मात्र होइन, हाम्रो दृष्टिकोणलाई पनि परिवर्तन गर्न सक्छन । यहाँ प्रस्तुत “आनन्दमय जीवन जिउने सात सूत्र” कुनै जटिल सिद्धान्त होइनन, बरु दैनिक जीवनमा सजिलै अपनाउन सकिने सरल तर शक्तिशाली अभ्यासहरू हुन, जसले मनलाई शान्त, हृदयलाई हलुका र जीवनलाई आनन्दमय एवं अर्थपूर्ण बनाउने दिशामा मार्गदर्शन गर्छन ।

१.मौन रहनु/शान्त रहनु/एक्लै बस्नुः मौन बस्नु भनेको केवल नबोल्नु मात्र होइन, यो आफै भित्रको गहिरो आध्यात्मिक यात्राको ढोका खोल्नु हो । जब हामी केही समयका लागि बाहिरी कोलाहलबाट टाढा हुन्छौँ, तब मात्र मनले आफ्नो वास्तविक स्वरूप देखाउन थाल्छ । प्रायः हामी दिनभरि अरूको कुरा, काम, मोबाइल, चिन्ता र अपेक्षामा अल्झिएर आफ्नो भित्री संसारलाई बेवास्ता गर्छौँ । तर १० मिनेट जतिको एकान्तको मौनताले ती सबै आवरण हटाउँछ र मनमा उठिरहेका विचार, डर, चाहना, असन्तुष्टि लगायत सबै सबै प्रष्ट देखिन थाल्छ । यहाँ मुख्य कुरा विचारलाई दबाउनु होइन, मनमा वा आफुभित्र के भइरहेको छ वा के चलिरहेको छ त्यसको साक्षी बन्नु मात्र हो । जसरी आकाशले बादललाई हेर्छ । यसरी साक्षी भावमा बस्दा बस्दै विस्तारै बिस्तारै मनको अशान्ति घट्न थाल्छ, किनकि हामी विचारसँग लड्न छोड्छौँ । यो अभ्यासले आत्म–चेतना बढाउँछ, भावनात्मक स्थिरता ल्याउँछ र जीवनका जटिल अवस्थाहरूलाई पनि स्पष्ट दृष्टिले हेर्न सक्ने क्षमता दिन्छ । अन्ततः मौनता हाम्रो शिक्षक बन्छ जसले बिना शब्द वास्तविक आत्मज्ञान सिकाउँछ ।

२.शून्य प्रतिक्रिया (केवल सुन्ने मात्र): सुन्ने कला आजको संसारमा लगभग दुर्लभ बन्दै गएको छ, किनकि सबैजना बोल्न र आफ्नो विचार राख्न हतारिएका हुन्छन । तर साँचो बुझाइ बोलाइमाभन्दा सुन्ने क्षमतामा लुकेको हुन्छ । जब कसैले केही भन्छ, तब आफ्नो रक्षा गर्न, तर्क गर्न वा आफ्नो धारणा थोपर्न हामी तुरुन्तै प्रतिक्रिया दिन हतारिन्छौं । खासमा यस्तै हतारले धेरै सम्बन्ध बिग्रिन्छन । तर, यदि हामी केही क्षण रोकिन सक्यौँ भने, हामीले शब्द मात्र होइन, भावना पनि सुन्न सक्छौं । शून्य प्रतिक्रिया भन्नाले आफूलाई निष्क्रिय बनाउनु होइन, बरु सजग र धैर्यवान बन्नु हो । जब हामी प्रतिक्रिया दिन हतार गर्दैनौं, तब हाम्रो उत्तर अझ स्पष्ट, सन्तुलित र अर्थपूर्ण हुन्छन । यसले हाम्रो व्यक्तित्वमा परिपक्वता ल्याउँछ र अरूलाई पनि सम्मानित महसुस गराउँछ । सुन्न सक्ने व्यक्तिले मात्र साँचो अर्थमा वास्तविकता बुझ्न सक्छ र बुझाइ नै गहिरो सम्बन्धहरुको आधार हो । त्यसैले कहिलेकाहीँ मौन उत्तर सबैभन्दा शक्तिशाली प्रतिक्रिया बन्न सक्छ । 

३.स्वीकार्यता (जे भइरहेको छ त्यसैलाई स्वीकार गर्ने): जीवनको धेरै पीडा “के भइरहेको छ” भन्ने वास्तविकता भन्दा पनि “किन यस्तो भयो?” भनेर प्रश्न गर्ने स्वभावले जन्माउछ । हामी वास्तविकतालाई स्वीकार गर्न नसकेर त्यससँग लड्न थाल्छौं र यही संघर्षले मनमा तनाव र असन्तुष्टि बढाउँछ । स्वीकार्यता भनेको हार मान्नु होइन, बरु यथार्थलाई स्पष्ट रूपमा देख्नु हो । जब हामी भन्छौं “अहिले अवस्था यस्तै छ” तब हामी प्रतिरोध छोड्छौं र समाधान खोज्न सक्षम हुन्छौं । अस्वीकारले मनलाई अँध्यारो बनाउँछ तर स्वीकार्यताले मनमा उज्यालो ल्याउँछ । यसले हामीलाई परिस्थितिभन्दा माथि उठेर सोच्न सिकाउँछ । यो घटनाबाट मैले के सिक्न सक्छु? भन्नेखाले दृष्टिकोण दिन्छ । स्वीकार्यता भनेको जीवनसँगको सहकार्य हो, विरोध होइन । जब हामी जीवनलाई जस्तो छ त्यस्तै स्वीकार गर्छौं, तब मात्र हामी त्यसलाई परिवर्तन गर्ने सही शक्ति र बुद्धि प्राप्त गर्छौँ । यही स्वीकृतिको भावले अन्ततः मनमा शान्ति र जीवनमा सन्तुलन ल्याउँछ ।

४. सचेत क्रिया (बिस्तारै चल्ने, बिस्तारै खाने, बिस्तारै काम गर्ने): आजको जीवनशैली जे काम पनि छिटो छिटो गर्ने प्रतिस्पर्धामा आधारित छ । मानौ हामी समयसँग अघि दौडिरहेका छौं । यही हतारले खासमा जीवनको वास्तविक स्वाद हराइरहेको छ । जब हामी बिस्तारै हिँड्छौं, तब मात्र हामीले वरिपरिको वातावरण, हावाको स्पर्श र स–साना दृश्यहरूको सौन्दर्य महसुस गर्न सक्छौं । हतार हतारमा हैन, खाना खानूपूर्व अस्तित्व प्रति कृतज्ञ हुनु वा किसानहरु प्रति आभारी हुनु, र हरेक गाँसको स्वाद, गन्ध र त्यसले दिने उर्जा महसुस गर्दै खाएर खानासँग एक किसिमको कनेक्सन बनाउनुले खानको असली रस मिल्छ । अझ भनौं, बिस्तारै होसपूर्वक काम गर्दा हाम्रो ध्यान गहिरो हुन्छ, गल्ती कम हुन्छ र परिणाम राम्रो हुन्छ । बिस्तारै काम गर्नु कुनै आलस्यता होइन, जागृति हो, होसपूर्णता हो । यसले हाम्रो जीवनलाई यान्त्रिकताबाट मुक्त गरेर सचेत अनुभवमा रूपान्तरण गर्छ । जब हामी जीवनलाई बिस्तारै बाँच्न थाल्छौं, तब मात्र हामीले जीवनलाई “पूरै” बाँच्न थाल्छौँ । 

 

५.प्रकृतिसँग जोडिनुः हामीले के कुरा भुल्नु हुँदैन भने खासमा मानव जीवनको मूल जरा प्रकृतिसँग जोडिएको छ । तर आधुनिक शहरी जीवनशैलीले हामीलाई त्यसबाट टाढा पु¥याएको छ । जब हामी माटोमा वा घाँसमा खुट्टा टेक्छौं, हावाको स्पर्श महसुस गर्छौं, चिसो पानीले शरीर नुहाउछौं, खुला आकासको विराटता देख्छौ वा सूर्यको न्यानोपनलाई अनुभव गर्छौं, तब हाम्रो शरीर र मनमा एउटा प्राकृतिक सन्तुलन फर्किन्छ । प्रकृतिमा कुनै कृत्रिमता हुँदैन । त्यहाँ सबै कुरा स्वाभाविक, सरल र सन्तुलित हुन्छ । यही सन्तुलनले हाम्रो भित्री अशान्तिलाई पनि शान्त पार्छ । प्रकृतिसँग बिताएको समयले तनाव घटाउँछ, ऊर्जा बढाउँछ र सोचलाई स्पष्ट बनाउँछ । यसले हामीलाई सम्झाउँछ कि जीवनको वास्तविक सौन्दर्य कृतिम आधुनिकतामा हैन प्राकृतिक सरलतामा लुकेको छ । जब हामी प्रकृतिसँग पुनः जोडिन्छौं, तब हामी आफ्नै अस्तित्वसँग पनि पुनः जोडिन्छौं । प्रकृति केवल बाहिरी संसार मात्र होइन, हाम्रो भित्री स्वरूपको प्रतिबिम्ब पनि हो ।

६.क्षमा गर्नु (सबैलाई माफ गरिदिनु): मनमा दुःख, अहंकार, इख, रिस र गुनासो राख्नु भनेको आफूलाई नै अन्धकार कैदमा राख्नु जस्तै हो । हामी प्रायः सोच्दछौं कि क्षमा गर्नु भनेको आफ्नो गल्ती स्वीकार गर्नु हो, तर वास्तवमा क्षमा गर्नु भनेको आफ्नो मनलाई मुक्त गर्नु हो । जब हामी कसैलाई माफ गर्छौं, तब हामी भूतकालको बोझ छोड्छौं । क्षमाले चोटलाई मेटाउँदैन तर त्यससँगको हाम्रो सम्बन्ध परिवर्तन गर्छ । यसले मनभित्रको कठोरता पगाल्छ र करुणा जगाउछ । क्षमा गर्नु सजिलो हुँदैन तर यो अभ्यासले विस्तारै मनलाई हलुका बनाउँछ । जसरी भारी बोकेर हिँड्दा थकाइ लाग्छ, त्यसैगरी गुनासो बोकेर बाँच्दा जीवन भारी हुन्छ । क्षमा याचनाले जीवनलाई हल्का बनाउछ । अन्ततः क्षमा अरूका लागि होइन, आफ्नै मनको शान्तिका लागि महत्वपूर्ण सावित हुन्छ ।

७.आभार व्यक्त गर्नु/कृतज्ञ हुनुः कृतज्ञता जीवनलाई हेर्ने दृष्टिकोण हो, जुन अभावभन्दा बढी उपलब्धिमा केन्द्रित हुन्छ । जब हामी साना साना कुरामा पनि धन्यवाद भन्न थाल्छौं वा आभार प्रकट गर्न थाल्छौं तब हाम्रो जीवन स्वत समृद्ध महसुस हुन थाल्छ । जस्तै विहान स्वस्थ उठ्नु, सास फेर्नु, दुई छाक खाना खान पाउनु, शरीर ढाक्ने लुगा लगाउन पाउनु, घरमा सुत्न पाउनु, परिवार हुनु, साथिभाइ हुनु वा आफुलाइ एकदमै प्रिय लाग्ने व्यक्तिकोसाथमा हुनु जस्ता कुरा जीवनको एकदमै महत्वपूर्ण पक्ष हुन, यनिहरु हाम्रो उपलब्धि हुन, हामी यि कुराहरु हुनुमा अस्तित्वप्रति कृतज्ञ भयौं भने हामी आफुलाई सधैं समृद्ध पाउछौं । कृतज्ञता मनको सकारात्मक ऊर्जा हो, जसले असन्तुष्टि र तुलना गर्ने बानीलाई कम गर्छ । जब हामी “के छैन” भन्दा “के छ” मा ध्यान दिन्छौं, तब मन सन्तुष्ट हुन्छ । कृतज्ञ व्यक्तिले कठिन परिस्थितिमा पनि केही राम्रो देख्न सक्छ, किनकि उसको दृष्टि सकारात्मक हुन्छ । कृतज्ञता केवल शब्द होइन, अनुभूति हो । कृतज्ञता खासमा जीवनप्रतिको गहिरो सम्मान र प्रेम हो । जब हामी हरेक दिन साना साना कुरामा कृतज्ञ हुन थाल्छौ, तब जीवनले पनि हामीलाई कृतज्ञ हुनको लागि थप कारणहरू दिन थाल्छन ।

समग्रमा, जीवनलाई आनन्दमय बनाउने कुनै बाहिरी रहस्य छैन । यो हामीले भित्र विकास गर्ने बानी, सोच र चेतनामा निर्भर हुन्छ । यी सात सूत्रहरू अभ्यासका विषय हुन, एकैपटक पूर्ण रूपमा हासिल गर्ने लक्ष्य होइन । सानो सानो प्रयास, निरन्तर अभ्यास र धैर्यले यी सिद्धान्तहरू विस्तारै हाम्रो जीवनको हिस्सा बन्न सक्छन । जब हामी मौन, स्वीकार्य, होसपूर्ण, प्राकृतिक, क्षमादायी, कृतज्ञ र करुणमय भावमा बाँच्न थाल्छौँ, तब जीवन आफैँ सरल, हलुका, आनन्दमय र गहिरो अर्थपूर्ण बन्छ । त्यसैले, आजैबाट सानो कदम चालौं र आफ्नै जीवनलाई भित्रैबाट रूपान्तरण गर्ने यात्रामा लागौं ।

Share:

Read More